Lügat-i Remzi (Sözlükbilimsel inceleme, metin)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALİM BİLGİN
Danışman: Erdoğan Boz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hüseyin Remzi (Altınbilek) tarafından hazırlanan Lügat-i Remzi (LR), H. 1305 (1888) yılında yayımlanmıştır. İki ciltten oluşan eserin birinci cildi 8+907 sayfa, ikinci cildi 1040 sayfadan oluşmaktadır. Sözlükte maddebaşı olarak yer verilen sözcükler, Arapça ve Farsça kökenlidir. Türkçe maddebaşı sadece 38 adettir. Dönemindeki sözlüklerden ayrılan en belirgin özelliği tıp, bitkibilim, fıkıh, cebir gibi pek çok alana ait terim içermesidir. Pek çok maddede tanımları desteklemek için verilen görseller ve içerdiği terimlerden dolayı ansiklopedik bir sözlüktür. İlk kez bu çalışmayla çeviriyazısı yapılan bu sözlük, Osmanlı döneminde özellikle çeşitli bilim dallarıyla ilgili metinlerin okunmasında karşılaşılan güçlükleri çözebilecek niteliklere sahiptir. Bu çalışma için çeviriyazısı yapılan birinci ciltte bulunan sözlüksel yapıların işlevleri, kullanıcı ve sözlük ilişkisi bağlamında incelenmiştir. Sözlükler üzerine yapılan geleneksel incelemelerden farklı olan bu inceleme yöntemi sayesinde, tarihî sözlüklerin farklı yaklaşımlarla ele alınmasına katkı sağlanmıştır. Geleneksel çalışmaların odağı, sözlüklerin ait olduğu dönemin dil özellikleri, içerdikleri sözvarlığı ve sözlük tarihindeki yerleri iken bu çalışmanın odağı, eserde bulunan sözlüksel yapıların işlevleridir. LR'de bulunan sözlüksel yapılar, sözlükbilimi alanyazınında sözlükteki yapılarla ilgili genel kabul gören terimlerden yararlanılarak oluşturulan yöntemle incelenmiştir. Bu çalışmanın, bütün sözlükler için geçerli bir inceleme yöntemi önerme amacı yoktur. Sözlüklerde, bulunan yapılar ve bunların düzenlenme şekli, ait olduğu sözlük sınıfının özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterdiği için inceleme yöntemi de buna uygun olarak belirlenmiştir.