Haçeş mekânı bağlamında Çerkes yerleşim ve konut tipolojisi: Düzce kırsalı örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bina Bilgisi Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERYEM ELDEMİR

Danışman: Kader Reyhan

Özet:

Kuzey Kafkasya halkına verilmiş birçok isim arasında en yaygın olan ve Türkiye’de en çok kullanılan isim “Çerkes”tir. Çerkes tanımlaması, 17. yüzyıldan bu yana, etnik köken ayrımı gözetmeksizin Karaçay, Balkar, Dağıstanlı, Adıgey veya Abhaz, Kafkasya’da yaşayan Müslümanları ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştır. Kuzey Kafkasya’da yaşayan Çerkesler, Rusya İmparatorluğu’nun bölgeyi işgali ve 1864’te savaşın bitmesi ile anavatanlarından dünyanın dört bir yanına sürgün edilmiştir. Osmanlı Devleti’ne de sığınan Çerkesler, belirlenen iskân politikası sonucu, Türkiye’de Sinop ve Reyhanlı arasına düz bir çizgi halinde çeşitli yerlere ve Marmara bölgesine yerleştirilmiştir. Kimliklerini koruyarak, kültürlerini farklı coğrafyalara taşıyıp yaşatmaya devam etmişlerdir. Sosyal tarih bakımından kimliği koruma ve örgütlenme için diasporadaki Çerkes köyleri oldukça önemlidir. Kültüre bağlı yaşayışları, köylerin planlamasına da yansımıştır. Misafire ayrıca önem veren Çerkesler, kendilerinin yaşadığı alanın dışında, misafir için Haçeş olarak adlandırılan ayrı bir bölüm oluşturmuş ve bu geleneği Anadolu’da da sürdürmüştür. İklim ve coğrafya yapısına göre köy yerleşimi, konut yapısı ve ev içi düzeninde değişiklikler görülmüştür. Türkiye’de ve Kafkasya’daki Çerkes köylerinde evlerin konumlandırılması ve temel özelliklerinin değişmemiş olması bir kültür sürekliliğinin göstergesidir. Yüzyıllar içinde üretim tarzının değişmesi ile ihtiyaçlar yeniden şekillenmiş, Çerkes kültürü de bu değişikliklerden etkilenmiştir. Buna rağmen temelini korumayı başarmıştır. Bu çalışmanın amacı, dönem ihtiyaçlarına ve coğrafyaya göre şekillenmiş olan Çerkes evindeki kültür yansımasını incelemek hem sosyal hem de kültürel anlamda değişmeyen Haçeş mekânını mimari ve kültürel açıdan analiz etmektir.