Patlatma kaynaklı yer sarsıntılarının yönsel değişiminin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN AK
Danışman: ADNAN KONUK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:PATLATMA KAYNAKLI YER SARSINTILARININYÖNSEL DEĞİŞİMİNİN ARAŞTIRILMASIHakan AKÖZETYer sarsıntısı, patlatma sürecinin doğal bir sonucudur. Patlatma kaynaklı yersarsıntıları, madencilikte her zaman en önemli çevre sorunları arasında yer almıştır Bunedenle, yer sarsıntısının etkilerinin analizini içeren birçok deneysel formül ve yöntemgeliştirilmiştir. Parçacık hızının zemindeki azalımının hesaplanması için önerilen en yaygınyaklaşım, mesafenin ölçeklendirilmesidir (ölçekli mesafe, SD). Bu yaklaşım, patlayıcı şarjmiktarı ve mesafe veya her ikisi de değiştiğinde, maksimum parçacık hızının tahminedilmesini mümkün kılmaktadır. Fakat bazı durumlarda, patlatma yeri ve gecikme başına şarjmiktarı aynı olmasına rağmen, patlatmalar farklı yönlerde ve eşit mesafelerdekaydedildiklerinde titreşim büyüklükleri farklı olmaktadır. Bunun muhtemel nedeni; yapısalözelliklerdeki değişim, anizotropi veya ortamın jeolojik diğer özellikleridir.Bu çalışmada, bir açık ocak madeninde (Süpren, Eskişehir), patlatma kaynaklı yersarsıntılarının yayılımına jeolojik yapının etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bunun içinöncelikle, açık işletmede jeolojik gözlemler yapılmıştır. Daha sonra da basamaklarda yapılanüretim patlatmalarından kaynaklanan yer sarsıntıları bir sismograf yardımıyla dört ana yöndekaydedilmiştir. Son olarak, sismograf tarafından ölçülen maksimum parçacık hızları, her biratıma ait patlatma parametreleri ve jeolojik faktörler de göz önüne alınarak analiz edilmiştir.Bu çalışmanın sonucunda, parçacık hızının sönümlenme derecesinin (veya yersarsıntısının etkilerinin), patlatmanın kaynağından eşit mesafelerde ancak farklı yönlerdedeğiştiği belirlenmiştir. Buna neden olan parametrenin ise hakim süreksizlik yönelimi olduğutespit edilmiştir. Bu nedenle, ocağın farklı yönlerinde bulunan yapıların patlatmanın olumsuzetkilerinden korunabilmesi için, jeoistatistiksel kriging tahmin yöntemini de kullanarak,yapılara özgü gecikme başına izin verilen maksimum şarj haritası oluşturulmuştur.Son olarak, açık işletmedeki basamaklarda yapılan jeolojik gözlemlere dayanılarak,Nicholes ve Arkadaşları'nın önerdiği parçacık hızı tahmin modeline, süreksizlik sıklığıparametresi eklenerek, yeni bir parçacık hızı tahmin eşitliği geliştirilmiştir. Geliştirilen yenimodel neticesinde, gözlem ile tahmin edilen parçacık hızı değerleri arasında oldukça yüksekbir korelasyon katsayısı elde edilmiştir.