La'lîzâde Abdülbaki Efendi'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (DR), Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HALUK ENÖNLÜ

Danışman: SEVİM ARSLAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Laʽlîzâde Abdülbâkî XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Osmanlı'da yaşamış bir Türk mutasavvıftır. Bayramî-Melâmî bir çevrede yetişen ve Nakşiliğin Müceddidiye koluna mensup olan bir sûfidir. Laʽlîzâde Abdülbâkî'nin yaşadığı dönem, ekonomik, siyasi, askeri ve toplumsal açıdan birçok problemin yaşandığı buhranlı bir dönemdir. Bu dönemde Laʽlîzâde Abdülbâkî, Osmanlı toplum hayatında derin izleri bulunan Bayrami-Melâmiler ve Nakşilerin tasavvufi düşüncelerini ve prensiplerini ortaya koyarak etrafını aydınlatmış ve tasavvufi hayata katkıda bulunmuştur. Laʽlîzâde Abdülbâkî'nin tasavvufi görüşleri ele alındığında, onun görüşlerinin büyük ölçüde İbnü'l Arabi'nin görüşlerinden etkilendiği ve Bayramî-Melâmîleri'nin görüşleri ile de uyuştuğu görülmektedir. Hatta onun tasavvufî görüşlerinin temelinde mürşid-i kâmil, velâyet, ilâhi aşk ve vahdet-i vücud anlayışının olduğunu da söylemek mümkündür. O kuru bir zühd anlayışından ziyade aşk ve cezbeye dayalı bir eğitim sistemi benimsemiştir. Ona göre, ilâhi aşk insanı Allah'a ve hakikate ulaştıran en kısa yoldur. Bu çalışmada, hem Melâmi hem de Nakşi olan Laʽlîzâde Abdülbâki'nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufi görüşleri ele alınarak izâh edilmeye çalışılmıştır.