Türkiye ve İran'ın Kuzey Irak'a (IKBY) yönelik politikalarının karşılaştırılması (2003-2017)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MURAT ÖZTÜRK
Danışman: CENGİZ DİNÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Irak Kürtlerinin 1.Dünya Savaşından sonraki siyasallaşma süreci, Türkiye ve İran'ın politikaları çerçevesinde analiz edilmeye çalışılmıştır. Özellikle Irak Kürtlerinin bulunduğu bölgede zengin yer altı kaynaklarının varlığı nedeniyle küresel güçlerin müdahale alanı olmuştur. Çalışmada ABD'nin 2003 yılında Irak'a müdahalesiyle oluşan yeni konjonktürel durum ele alınmıştır. Türkiye, Irak'ın kuzeyinde gelişen olaylara karşı sessiz kalmamış, kendi güvenliği için gerektiğinde sınır ötesine operasyon düzenlemekten çekinmemiştir. Bu yaklaşım, ABD'nin Irak'a müdahalesinden sonra IKBY'nin resmi federal statü kazandığı 2005 yılına kadar devam etmiştir. Ancak 2007 yılında Türkiye'de AK Parti'nin ikinci kez güçlü bir şekilde iktidara gelmesi ve başta ABD olmak üzere batılı güçlerin teşviki, Türkiye'nin IKBY'ye yönelik politikasındaki dönüşümü sağlamış, psikolojik engeller ve kırmızı çizgiler yerini siyasi, kültürel ve ekonomik işbirliğine bırakmıştır. İran ise bu döneme kadar Irak ile arasındaki sorunlarından dolayı Iraklı Kürtleri tehdit yerine güvenliği açısından bir fırsat kaynağı olarak değerlendirmiş ve çıkarları için yeri geldiğinde onları desteklemiş, yeri geldiğinde ise desteğini çekmiştir. Bu durum, 2003 yılında ABD'nin ve daha sonra Türkiye'nin bölge politikasına dahil olmasıyla değişmeye ve dönüşmeye başlamıştır. ABD'nin 2011 yılında Irak'tan çekilmesiyle Türkiye ve İran, bölgede siyasi, ekonomik ve kültürel güç mücadelesine girişmiş, neticesinde İran'ın mezhepçi ve Bağdat yanlısı tavrı IKBY'yi Türkiye ile her konuda işbirliği yapmaya itmiştir. Bu süreçte, Türkiye ve İran, IKBY üzerinde siyasi, ekonomik ve kültürel rekabete girmişlerdir. IŞİD'in ortaya çıkmasıyla IKBY, batılı güçlerden aldığı destekle bölgede varlığını güçlendirmiş ve 2017 yılında bağımsızlık referandumu düzenlemiştir. Bu durumu kendi bütünlüklerine bir tehdit olarak algılayan Türkiye ve İran aynı safta bir araya gelmiş ve IKBY'ye karşı yaptırım kararları almışlardır. Anahtar Kelimeler: IKBY, Türkiye, İran, ABD, Bağımsızlık Referandumu