İç rekonstrüksiyon bağlamında Ana-Oğuzca durum morfemleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KENAN AZILI

Danışman: Ferruh Ağca

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Oğuzlar ile ilgili ilk somut veriler, Orhon Yazıtları'nda yapılan atıflarla başlar. Yazıtların metninden, Göktürk devletinde Oğuzların önemli bir Türk boyu olmakla beraber Türklerden ayrı bir boy oldukları, hatta zaman zaman onlarla çatıştıkları anlaşılmaktadır. Tarihî bakımdan önemli yere sahip olan Oğuzların dil ve diyalektlerinin ilk dönemlerine ilişkin bilgilerimiz oldukça sınırlıdır. Çünkü -eğer Oğuzcanın yazı dili hâline gelmesi XIII. yüzyıl olarak kabul edilirse- elimizde VIII.-XIII. yüzyıllar arasını aydınlatacak Oğuz Türkçesi ile yazılmış eserler yoktur. Ama bu durum, Oğuzcanın Türk dili tarihindeki yerini asla önemsizleştirmemiş, aksine, eldeki kaynakların verdiği olanaklar ölçüsünde aydınlığa kavuşturulmasını gerekli kılmıştır. Ne yazık ki Oğuzların Türk tarihindeki ilk yazılı kaynaklarda dahi ismi geçmekte iken, konuştukları Oğuzcanın (Batı Türkçesi) dil evriminin XIII. yüzyıldan sonra yazılı veriler ışığında görülmesi söz konusu yazı dilinin geniş bir dönemindeki bulanıklığını gün yüzüne çıkarmaktadır. Bu çalışmada, Oğuzcanın genel Türkçeden ilk defa ayrılarak müstakil bir diyalekt olarak önemli bir dil kolu oluşturduğu Ana-Oğuzcanın tasarımı yapılacaktır. Yazılı kaynaklar açısından karanlık bir döneme sahip olan Oğuzcanın, modern Oğuz yazı dillerinden hareketle proto-formları tasarlanacaktır. Bu çerçevede tarihsel dilbilim metotları değerlendirilerek, dil içi gelişimin inceleneceği "iç rekonstrüksiyon metodu" ve bu metoda ait ilkeler uygulanarak Ana-Oğuzcanın muhtemel durum morfemleri ele alınacaktır. Çalışma teorik bir zemin üzerinden ve Türkçenin proto-dillerinin tasarlanması açısından bir metot geliştirme kaygısı taşımaktadır.