Irk Bitig Gramer İncelemesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GAMZE ÇELİKELOĞLU

Danışman: Ferruh Ağca

Özet:

Köklü tarihi ile adını ve mirasını her daim yaşatan, geçmişten günümüze

varlığını her alanda hissettirmiş olan Türkler, belli dönemlerde çeşitli alfabeler

kullanmışlardır. Bunun sonucu olarak da kültürel mirasımızı en iyi şekilde yaşatacak

olan eserler vermişlerdir. Eski Türk Dili içerisinde Eski Uygur Türkçesi Döneminde

değerlendirdiğimiz Irk Bitig kitabı, hem bir fal kitabı hem de Runik harfli Uygur

yazması olması açısından büyük önem taşımaktadır. Her biri birer fal olarak kabul

edilen ve altmış beş paragraftan oluşan Irk Bitig, içerisinde vermiş olduğu bilgiler ile

topluma yönlendirmeye yönelik, tezatlıklar üzerine kurulu edebi değeri yüksek bir

kitaptır. Bu tez çalışmasında, Runik harfli metinler içerisinde kitap olarak elimize

ulaşan Irk Bitig’in gramer incelemesinin yapılması amaçlanmıştır. Üç bölümden

oluşan çalışmanın; birinci bölümde fonolojiye, ikinci bölümde morfolojiye, üçüncü

bölümde ise sentaksa dayalı inceleme yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise eserin

fonolojik olarak Köktürk Dönemi, morfolojik olarak Uygur Dönemi özellikleri

göstermesinin nedenleri üzerinde durulmuş ve bu Eski Türkçe dönemi eserinin üslup

özellikleri ortaya konmuştur.