Türkçede Paradoks (Teori ve İnceleme)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RABİA LEYLA BAĞ

Danışman: Erdoğan Boz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Felsefeden beslenen paradoks; mantık, matematik, ekonomi ve edebiyat gibi pek çok bilim alanına konu olmuş bir terimdir. Paradoks, bir önerme veya ifadenin doğru kabul edildiğinde yanlış, yanlış kabul edildiğinde de doğru çıkması durumudur. Paradoks, içinde karşıtlık ve çelişkiyi bir arada barındırır. Özellikle dinî şiirlerde karşımıza çıkan bu karşıtlık ve çelişkinin hâkim olduğu paradoksal ifadeler, şairin Allah'a duyduğu aşktan dolayı istiğrak hâlinde gayriihtiyari söylediği sözlerdir. Söylenen sözler görünüşte anlamsız gibi görünse de paradoksal ifadeler, derin bir anlam hazinesine sahiptir. Mantıki paradokslarda iki tümcenin karşıtlığı ve çelişikliğinin bir kısır döngüye girmesi söz konusu iken paradoksal anlatımlarda zıtlıklardan doğan çelişkinin ötesindeki anlamı ortaya çıkarmak paradoksun bir anlamlılık ifade ettiğini gösterir. Bu yüzden paradoksal anlatımlarda çelişki sadece görünüştedir, anlam ise derinlerdedir. Sözde anlamsızlığın da bir anlamlılık ifade ettiğini gösteren paradoks, diğer edebî sanatlardan farklı olarak şair veya yazarların insan dilinin yetersizliği ve sınırlılığından dolayı tercih edilen edebî bir sanat ve biçemdir. Anahtar Kelimeler: paradoks, karşıtlık, çelişki, oksimoron, paradoksal ifadeler, paradoks türleri, şiirde paradoksal ifadeler.