Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİLİZ DURMAZ
Danışman: Derya Kılıçoğlu
Özet:
Amaç: Bu araştırma, eğitim sistemini değerler eğitimi perspektifinden incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu çerçevede, değerler ve kazanımlarının lise öğretim programlarında nasıl yer aldığı, öğretmen ve yöneticilerin değerler ve değerler eğitimine yönelik bakış açıları, algıları, bu eğitime ilişkin planlama, uygulama yaklaşımları ve değerler eğitiminin sorun alanları belirlenmektedir. Bu çalışmada; Bakanlık, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve okul çalışmaları değerler eğitimi fenomeni üzerinden incelenmiştir. Yöntem: Bu çalışma, katılımcıların olgulara getirdikleri anlamları yorumlayan nitel araştırma yöntemiyle fenomenoloji deseninde tasarlanmıştır. Çalışma grubu, araştırılan olguyla ilgili deneyimlere sahip olasılıksız örneklem türü olan amaca yönelik örneklem seçimiyle belirlenmiştir. Araştırma, maksimum çeşitlilik örneklemesiyle, Eskişehir’de görev yapan farklı bakış açılarına ve mesleki deneyimlere sahip öğretmen ve yöneticilerden oluşan 38 katılımcıyla, yarı yapılandırılmış görüşmeyle, çok boyutlu gerçekleştirilmiştir. Veriler, tematik yöntemle analiz edilmiştir. Bu çalışmada ayrıca doküman inceleme yöntemi kullanılarak MEB öğretim programlarında değerlerin ele alınış şekli incelenmiş ve görüşme analizini destekleyen sonuçlar elde edilmiştir. Bulgular: Değerler kavramlarının MEB öğretim programlarında her ders ve sınıf düzeyinde programlara yansıtılmadığı, sistematik, kapsayıcı, konularla bütünleşik tasarlanmadığı, akademik temelden uzak, tematik bilgi aktarımı şeklinde ders konularına yüzeysel bir şekilde eklemlendiği tespit edilmiştir. Literatürdeki değer sınıflandırmaları ve eğitim metotlarına karşın Bakanlığın bu yaklaşımı müfredatın değerler çerçevesinde yeniden ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Değerler eğitimiyle ilgili planlama, uygulama, yapısal sorun alanları görüşme verileriyle belirlenmiştir. Eğitimcilerin araştırılan fenomene yönelik inanç, tutum ve anlamlandırmaları, mesleki yetkinlik, öncelikler, sorumluluk algıları, mesleki rollerini nasıl konumlandırdıkları, 2 okulun bu eğitimdeki etkililik düzeyi saptanmıştır. Bakanlık, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve okullardaki değerler eğitimi çalışma bulgularına yer verilmiştir. Eğitim sisteminden kaynaklanan yapısal sorunlarla araştırılan olgunun bağlantısı belirlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: MEB’in değerler eğitimi uygulamaları ve eğitimöğretimimizin yapısal sorunları, nitelikli eğitimle güçlü bağ taşıyan değerler eğitimini olumsuz etkilemektedir. Bakanlık, değerlerle ilgili kazanımlara bütüncül bakmayarak sınırlayıcı değerler bilgisiyle hareket etmektedir. Klasik öğretim yöntemi, değerlerin yüzeysel adlandırıldığı bir müfredatla ele alınmıştır. Çok yönlü değerler ve eğitim yöntemleri dikkate alınarak, müfredatın her dersin yapısına uygun bir şekilde değerlerle bütünleştirilerek yeniden revize edilmesi gerekmektedir. Eğitimciler, bu eğitimin başarılı olabileceğine dair olumsuz tutum/inanç taşımaktadır. Düşük öz yeterlik algısı ve sonuç beklentisine sahip öğretmenler, değerler bağlamında lisenin etki düzeyinin oldukça düşük olduğunu belirtmiştir. Bu konuda birincil sorumluluk aile, ilköğretim ve topluma yüklenmiştir. Kendilerini branş öğretmeni olarak konumlandıran katılımcılar, sahip oldukları sınırlı değerler bilgiyle uzmanlık alanlarının değerlerle bütünleşik yapısının farkında değildir. Bu çerçevede destekleyici mesleki çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bakanlığın akademik temelden uzak yaklaşımı, değerlerin sınırlayıcı, soyut, tematik kavramlarla ele alınış şekli, yapılan protokollerin toplumsal tepkiyle karşılanması, ARGE değerler eğitimi projesinin amaca uygun olmayışı, okul çalışmalarının yetersizliği, sınıf içinde sohbet, nasihat ve telkinlerle yapılan anlatımlar, uygulamaları başarısız kılmaktadır. Liyakatlı yönetici seçimi, mesleki farkındalık, mesleki gelişim ihtiyacı, akademik başarıya odaklanma, velinin başarı odaklı okul algısı ve okulla bağ kurmaması, kurum içi ve kurumlar arası koordinasyon eksikliği, okul etkinliklerinin kağıt üzerinde sürdürülmesi gibi yapısal sorunlar bu eğitimin niteliğini etkilemektedir. Bakanlık, akademik temelli sistematik eğitim politikalarıyla bu çalışmaları öne çıkarmalıdır. Müfredat ve değerler bütünleştirilmeli, amaca ulaştıracak uygulamaları yürütecek eğitimciler desteklenmelidir. ARGE, yeniden yapılandırılmalı, üniversitelerle iş birliği gerçekleştirilmelidir. MEB, planlama ve uygulamalar konusunda akademik yönlendirmelere ihtiyaç duymaktadır. Araştırmacılar, yurt dışı değerler eğitimi proje ve eğitim metotları incelemeleri üzerinden geliştirecekleri teori ve uygulamaya yönelik somut çalışmalarla Bakanlık çalışmalarını desteklemelidir.