1938-1950 YILLARI ARASINDA YAYIMLANMIŞ EDEBİYAT DERGİLERİNDE EDEBİYAT ELEŞTİRİSİ

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, Sos.Bil.Enst.Md.Lüğü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MELİH YENER

Danışman: İbrahim Şahin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bir edebi eserde güzelin, doğrunun ve iyinin ne ve nasıl olduğuyla ilgili sübjektif bir fikir üretme faaliyeti olan edebiyat eleştirisi, edebiyatın hayatiyetinin ve gelişmesinin devamı konusunda çok önemli bir yere sahiptir. Devirler ve nesiller değiştikçe edebi yaratıma hız veren hissiyat ve algılar da değişir ve bu değişmeler bir devrin yahut bir neslin yarattığı edebiyat eserlerinin öncüllerinden ve ardıllarından az veya çok farklılaşmasına yol açar. Bir edebiyat eseri biçim ve içerik olarak zamanın ruhuyla doğrudan etkileşim halindedir. Ölü doğmamak için o ruha adapte olmak mecburiyeti hisseder ve bir sanat sahası olarak da o ruhun teşekkülüne katkı verir. Edebiyat eleştirisi, idrak edilen zamanda ve idrakin dışında kalan zamanlarda edebi eserlerin değerini tespit ve tayin etmek çabasıdır. Kimi tarih kitaplarında Milli Şef dönemi olarak adlandırılan 1938-1950 yılları arası dönem Türkiye'de edebiyat dergiciliği ve edebiyat eleştirisi bakımından sayıca verimli ancak nitelik ve süreklilik bakımından verimsiz bir dönemdir. II. Dünya Savaşı'nın yarattığı iktisadi buhranın kâğıt fiyatlarında neden olduğu fahiş artış ayrıca toplumdaki okuma yazma oranının düşüklüğü bu devirde yayımlanan dergilerin birkaç istisna hariç kısa ömürlü olmasına yol açmıştır. Bu dergilerde yayımlanan edebiyat eleştirisi yazılarının da yine birkaç istisna hariç akademik ve kuramsal derinlikten mahrum olduğu söylenmelidir. Bu çalışmada bu yıllar arasında yayımlanmış edebiyat dergilerindeki edebiyat eleştirisi yazıları devir, edebiyat eleştirisi kavramı ve kaynak dergiler hakkında bilgi verildikten sonra şiir, roman, hikâye, tercüme ve sanatta ve edebiyatta hümanizm başlıkları ekseninde incelenmiş ve bu yazıların içerik, yöntem ve fikir bakımından sahip olduğu ortak noktalar ve farklılıklar çerçevesinde yeniden yorumlanması amaçlanmıştır.