Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE KANDEMİR
Danışman: Gülbin Özdamar Akarçay
Özet:
ii
ÖZET
ESKİŞEHİR ODUNPAZARI BÖLGESİ’NİN
SANAT ARACILIĞIYLA MUTENALAŞTIRILMASI
KANDEMİR, Ayşe
Yüksek Lisans-2022
Sanat ve Tasarım Anasanat Dalı
Danışman: Doç. Dr. Gülbin ÖZDAMAR AKARÇAY
Mutenalaştırma ve sanat ilişkisi ekseninde yürütülen bu çalışma kentsel
dönüşüm, kentsel yenileme ve tarihi mekânların yeniden işlevlendirilmesi projelerinde
sanatçının sürece etkisi ve mekânın geçirdiği fiziksel değişimin olumlu ve olumsuz
etkileri incelenmiştir. Bu tarz kentsel yenileme ve yeniden işlevlendirme sürecinin
eksik yönü, genellikle bölgenin sosyal yapısının ikinci planda tutulmasıdır. Öncelikli
olarak ekonomik kazanç ekseninde uygulanan dönüşüm çalışmaları tarihi mekânların
kültürel özelliklerini, belleğini, kimliğini ve mahalle olma özelliğini olumsuz
etkilemektedir. Çalışmanın amacı kapsamında, Tarihi Odunpazarı Evleri yeniden
işlevlendirme sürecinde benzer bir durumun olmadığına, sürecin olumlu ve olumsuz
yönlerine ulaşılmak hedeflenmiştir. Bu kapsamda mekânın yeni kullanıcıları olan
sanatçılar ve yerel halkın komşuluk ilişkileri; sanatçıların mekâna yönelik deneyimleri
özelinde, mekânda mutenalaştırma sürecinin yaşanıp yaşanmadığı, yerel halkın
yeniden işlevlendirme sürecinden nasıl etkilediği incelenmiştir.
Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş ve veri toplama aracı
olarak nitel araştırmalarda sıkça kullanılan yarı yapılandırılmış görüşme tekniği
kullanılmıştır. Görüşmeden elde edilen veriler kapsamında, 4 ana tema ve 12 alt tema
oluşturulmuştur. Temaların analizi aşamasındaysa betimsel analiz tekniği
kullanılmıştır.
Analizler sonucunda Tarihi Odunpazarı Evleri’nin yeniden işlevlendirme
sürecinin kültürel boyutunun gerekli doyuma ulaştığı görülmüştür. Mekânda artık
iii
sanata alan açıldığı görülmektedir. Mekânın 2000’li yıllarda başlayan dönüşüm
sürecinden bugüne kadar mekânda mutenalaştırma yaşanmıştır. Ancak özellikle
mekânda modern müzenin varlığıyla birlikte mutenalaştırmanın hız kazandığı
sonucuna ulaşılmıştır. Mekânın, şehir dışında yaşayan yatırımcılar tarafından görünür
olmasıyla birlikte mutenalaştırmaya dolaylı yoldan etkisi olan sanatçıların da
mekândan gitmek zorunda kalacağı bir sürecin yaşanacağı sonucuna ulaşılmıştır. Son
olarak mekânda mahalle kültürünün yer yer korunduğu yaşayan mahalle olma
özelliğinin varlığına ulaşılmıştır. Gelecekte, mekânda aşırı turizmin görülmesi, zincir
kuruluşların ve büyük oluşumların mekâna gelmesiyle birlikte, mekânın geleneksel
dokusunun zamanla kaybolacağı, yaşayan mahalle özelliğini kaybedeceği tehlikesinin
olduğu düşünülmektedir. Tarihi Odunpazarı Evleri bölgesini bir bütün olarak
korumayı amaçlayan bütüncül projelerin uygulanması gerekmektedir.