Sicill-i Ahvâl kayıtlarına göre Gelibolu doğumlu memurlar (1879-1909)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN UMUT NAL
Danışman: EMİNE GÜMÜŞSOY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, 1879-1909 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin taşra teşkilatında görev yapan Gelibolu doğumlu devlet memurlarının, Sicill-i Ahvâl defterlerinde yer alan tercüme-i hâl kayıtlarına dayanarak çok yönlü bir analizini sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, söz konusu memurların sosyal kökenleri, eğitim düzeyleri, dil bilgileri, görev yerleri, aldıkları unvanlar, maruz kaldıkları disiplin cezaları ve taltifleri gibi değişkenler sistematik bir biçimde incelenmiş; bu veriler Osmanlı taşra bürokrasisinin işleyiş mantığı ve modernleşme süreçleri bağlamında değerlendirilmiştir. Amaç: Sicill-i Ahvâl defterleri aracılığıyla, Gelibolu doğumlu memurların bireysel profillerini ortaya koymak ve Osmanlı taşra yönetiminde gayrimüslim ve Müslüman memurların bürokratik pozisyonlarını karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Bu sayede Osmanlı Devleti'nin çok milletli yapısı içerisinde kamu görevlilerine ilişkin uygulamaların ve liyakat-sadakat dengesinin taşra ölçeğinde nasıl işlediği daha net anlaşılabilecektir. Yöntem: Çalışmada nitel araştırma yöntemi esas alınmış; arşiv belgeleri, özellikle Sicill-i Ahvâl defterlerinden elde edilen bireysel sicil kayıtları tarihsel içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Toplanan bilgiler çeşitli tablolar aracılığıyla görselleştirilmiş ve memurların toplumsal kökenleri ile idari pozisyonları hem sayısal verilerle hem de betimleyici analizlerle değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırma sonucunda, memurların çoğunluğunun rüşdiye ve ibtidai düzeyinde eğitim aldığı, yalnızca az sayıda kişinin idadi veya yüksekokul mezunu olduğu görülmüştür. Gayrimüslim memurların genellikle cemaat mekteplerinde eğitim aldığı ve çok dilli bireyler oldukları, buna karşın Müslüman memurların çoğunlukla yalnızca Türkçe bildikleri belirlenmiştir. Ayrıca, memurların önemli bir kısmının uzun süreli kamu hizmetinde bulunduğu, bazılarının liyakatle taltif edildiği, bazılarının ise çeşitli ihmaller veya kusurlar nedeniyle cezalandırıldığı tespit edilmiştir. Sonuç ve Öneriler: Elde edilen sonuçlar, Osmanlı taşra bürokrasisinin hem yapısal işleyişi hem de sosyal dinamikleri hakkında, modernleşme dönemine dair derinlemesine kavrayışlar sunmaktadır. Gelibolu örneği üzerinden, çok dilli ve çok etnisiteli memur profilinin Osmanlı yönetim sistemine nasıl entegre olduğu, liyakat ilkelerinin ne ölçüde uygulandığı ve eğitim düzeyinin kariyer üzerindeki etkileri tartışılmıştır