Budist Çevreye Ait Maitrisimit Nom Bitig'in Yazı Çevrimi, Aktarımı ve Bağlamsal Sözlüğü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL YILDIZ
Danışman: Ferruh Ağca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:9. yüzyılın ortalarından itibaren geniş bir coğrafyada hüküm süren Uygurlardan, günümüze birçok metin kalmıştır. Bu metinler genellikle inanç sistemleri doğrultusunda yazdıkları, istinsah ettikleri veya çevirdikleri eserlerdir. Bu tezin konusu; Budist çevrede yazılmış, yazılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte erken dönem metinleri içinde değerlendirilen Maitrisimit Nom Bitig adlı eserdir. Bir 'secde' (yükünç) ve 27 bölümden meydana gelmektedir. Buda'nın vaazlarını, hayatı ve öğretilerini anlatan eser, Sanskritçeden Toharcaya, Toharcadan da Eski Uygur Türkçesine çevrilmiştir. İkisi daha erken tarihli olmak üzere üç nüshası bulunur. Maitrisimit Nom Bitig adlı eserin bu çalışmaya konu olan Sengim nüshası, Şinasi Tekin tarafından 1960 yılında doçentlik tezi olarak sunulmuş, 1976 yılında metnin yazı çevrimi yapılmış, metin Türkiye Türkçesi'ne aktarılmıştır. 1980 yılında yine Tekin tarafından metnin harf çevrimi ve Almanca anlamlandırılması yapılmıştır. Ancak aradan geçen zamanda Eski Uygur Türkçesi ile yazılmış metinler ve bu metinlerin söz varlığı hakkındaki bilgimiz artmış, metinleri okuma teknikleri gelişmiş ve Türkiye Türkçesi için yapılan bu çeviri ve anlamlandırma yetersiz kalmıştır. Bu çalışmada, yaklaşık 60 yıl önce Türkiye Türkçesi'ne aktarılıp anlamlandırılan Maitrisimit Nom Bitig adlı eser, günümüz bilgileri ve Brahmi harfli metinlerin yardımıyla yeniden okunup anlamlandırılmıştır. Son olarak sözcüklerin yalnızca bu eserde geçen anlamları verilerek metne dayalı sözlüğü oluşturulmuştur.