Zonguldak taşkömürü havzasında meydana gelen degaj olaylarına etki eden faktörlerin yapısal eşitlik modellemesi ile değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİLÜFER KURŞUNOĞLU

Danışman: MUSTAFA ÖNDER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Degaj (ani kümür ve gaz püskürmesi), kömür bünyesinde belirli bir denge halinde bulunan metan gazının madencilik çalışmaları sonucunda yüksek basınçla arını parçalayarak kömür ve yan kayaç ile birlikte ocak çalışma boşluğunu doldurmasına verilen addır. Bu tür olaylar, kömür madenlerinin güvenliğini tehdit eden en önemli unsurlardandır ve çalışanların yaralanması ya da ölmesi, üretim kayıpları, ekipmanların zarar görmesi gibi problemlere sebep olabilmektedir. Kömür madenlerinde meydana gelen degajlar, kömürün yapısal özelliği ve jeolojik koşullardan kaynaklanan faktörlerden etkilenir. Bu faktörler aynı zamanda birbirlerinden de etkilenmektedir. Her bir faktörün degaja olan etkisi, kömür madeninin bulunduğu koşullara göre değişkenlik gösterebilmektedir. Degajların önceden tahmin edilebilmesi ve gerekli önlemlerin alınması, olaylara etki eden parametrelerin etkin bir şekilde analiz edilmesi ve etkilerinin göreceli değerlendirilmesi ile sağlanabilir. Tez çalışmasında, 1969-2013 yılları arasında Zonguldak Taşkömürü Havzası'nda meydana gelen 90 adet degaj olayı incelenmiş ve degaja etki eden faktörler olarak üretim derinliği, damar gaz içeriği, nem içeriği, damar kalınlığı, damar eğimi ve faya uzaklık belirlenmiştir. Ana faktörler üretim derinliği, damar gaz içeriği, nem içeriği olarak, yardımcı faktörler ise damar kalınlığı, damar eğimi, faya uzaklık olarak belirlenmiştir. Birden fazla değişkeni tek bir model ile değerlendirebilmek amacıyla "Yapısal Eşitlik Modellemesi" yöntemi kullanılmış ve yardımcı faktörlerin ana faktörlere etkileri araştırılmıştır. Degajlara etkisi olduğu belirlenen faktörlere "Kümeleme Analizi" uygulanarak riskli damarlar belirlenmiştir. Kömür damarları kümelere ayrılarak risk indeksi yapılmıştır. Üretim derinliği 300-630 m, gaz içeriği 5.76-16.9 m3/t, nem içeriği % 1.15-4.62, faya uzaklığı 0-45 m aralığında olan kömür damarları birinci derecede riskli olarak belirlenmiştir. Degaja yatkın bölgelerde koruyucu damar kazısı, kontrol sondajları, drenaj, emniyet topuğu veya arına su enjektesi gibi yöntemlerle önlem alınabileceği vurgulanmıştır.